Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan müqavilə daxili ictimaiyyətə "İsrail əleyhinə blok" kimi təqdim olunsa da, beynəlxalq təhlillər və İsrail mətbuatı müqavilənin əsl hədəfinin İran və Müqavimət Oxları olduğunu vurğulayır.
7 avqustda Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan "Məkkə Sazişi" ölkəmizdə İsrail əleyhinə müdafiə bloku kimi təqdim olunur. Lakin İran, Fələstin, Livan Hizbullahı və Yəmən Ənsarullah Hərəkatını - başqa sözlə, İsrail və ABŞ-a qarşı döyüşən qüvvələri - kənarlaşdıran bu müqavilənin əslində İsrailə qarşı necə olması müzakirə mövzusudur.
Həqiqətən də, müqavilənin imzalanmasından sonra İsrail mətbuatında "Sünni Alyansı" adlandırılan strukturun İrana və İranla əlaqəli qüvvələrə qarşı "regional tarazlıq" yarada biləcəyini irəli sürən şərhlər yer alır.
Digər tərəfdən, İsraildə Məkkədə yaradılan müdafiə blokunun uzunmüddətli risklər yarada biləcəyi ilə bağlı qiymətləndirmələr mövcuddur. Lakin, bu qiymətləndirmələrin əhəmiyyətli bir hissəsini oktyabr ayında İsrail seçkilərindən əvvəl siyasi rəqabətdən asılı olmayaraq qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Məkkə Sazişinin İsrail üçün təhdid kimi təqdim edilməsi, Benyamin Netanyahu, Qadi Eisenkot və Naftali Bennett kimi sionist siyasətçilərin rəqabət aparacağı seçki mühitində təhlükə qavrayışını canlı saxlamağa xidmət edir.
The Times of Israel diqqəti müqavilənin İran müharibəsi və regional təhlükəsizlik böhranının kölgəsində imzalandığına yönəldir. Qəzetin hesabatında Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanın müdafiə sazişini İranla müharibənin davam etdiyi və Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik təhdidi altında olduğu bir mühitdə imzaladığı vurğulanır. Bu, alyansın əsas təhlükəsizlik narahatlığının Tehran və onun müttəfiqləri olduğunu göstərir.
İsrail Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun Körfəz Araşdırmaları Proqramının rəhbəri Yoel Quzanski "Jerusalem Post" qəzetinə verdiyi müsahibədə yeni müdafiə alyansını Ər-Riyadın "balanslaşdırma strategiyası" kimi təsvir edir. Quzanski bu müqaviləni Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik seçimlərini şaxələndirməsi və özünü İrana qarşı daha az həssas etməsi kimi şərh edir.
"Müqavimət Oxunun təhlükəsi onun arxasında durur"
İsrail Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş rəhbəri Yakob Naqel müqaviləni "Amerika administrasiyasına təzyiq göstərməyə yönəlmiş daha çox diplomatik manevr" kimi qiymətləndirir. "The Jerusalem Post" qəzeti bu təhlükəsizlik səylərinin arxasında İran və Müqavimət Oxunun hücum qabiliyyətlərinin təhlükəsinin dayandığını qeyd edir. Naqel həmçinin Ər-Riyadın İran və müttəfiqlərinin yaratdığı "konkret təhlükə" qarşısında özünü həssas hiss etdiyini bildirir.
Bu arada, "Reuters" müqaviləni İranın raket təhdidləri və regionda artan qeyri-sabitlik kontekstində araşdırır. Hesabatda Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan "sünni güclər" kimi müəyyən edilir və üç ölkənin birgə müdafiə müqaviləsini İranın regiondakı hərbi təzyiqinə cavab olaraq inkişaf edən yeni təhlükəsizlik səylərinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirir.
Cənubi Florida Universitetinin Qlobal və Milli Təhlükəsizlik İnstitutunun beynəlxalq münasibətlər üzrə eksperti və tədqiqatçısı Dr. Quzanski "Washington Post" qəzetinə bildirib ki, "Bunlar üç əsas sünni gücüdür: Pakistanın nüvə silahı var və Türkiyənin regiondakı ən güclü ənənəvi ordularından biri var. Xüsusilə İranla Körfəz ölkələri arasında baş verən son münaqişədən sonra Tehran müqavilənin məqsədinin bir hissəsinin İrana və İranla əlaqəli aktyorlara qarşı çəkindirməni gücləndirmək olduğunu istisna edə bilməz".
İsrail mətbuatında bu xəttin daha geniş strateji konteksti artıq aydın şəkildə ifadə olunmuşdu. "İsrail Hayom" "Səudiyyə Ərəbistanının İrana cavabı" başlıqlı məqaləsində Səudiyyə Ərəbistanı ilə Pakistan arasında 2025-ci il müdafiə müqaviləsini müzakirə edərək, Ər-Riyadın Pakistanı şiə İranının regional təsirinə qarşı bir çəki kimi gördüyünü yazıb.
Bu baxımdan, Məkkə müqaviləsinin ortaya çıxmasını İsrail əleyhinə bir ittifaq kimi şərh etmək çətin görünür. Sazişin üç üzvündən biri olan Səudiyyə Ərəbistanının Müqavimət Oxuna qarşı birbaşa mübarizə aparması, Pakistanın uzun müddətdir Ər-Riyadın təhlükəsizlik tərəfdaşı olması və Türkiyənin də Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik narahatlıqları ilə formalaşan bu arxitekturada iştirak etməsi, yaranan strukturun əsasən İrandan qaynaqlanan təhdidlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün yaradıldığına dair qiymətləndirməni gücləndirir.
“Təhlükəsizlik üçün siyasətinizi düzəldin”
İran rəsmilərinin Məkkə Sazişi ilə bağlı qiymətləndirmələri ümumiyyətlə mülayim idi. Bu açıqlamalar İslam ölkələrinin bir araya gəlməsini müsbət qiymətləndirsə də, sərt reaksiyalar da oldu. Bunlardan başlıcası İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının yeni katibi Möhsün Rzayi idi:
“Səudiyyə Ərəbistanı bilməlidir ki, Türkiyə və Pakistanla kağız müqavilə onlara təhlükəsizlik gətirməyəcək, necə ki, illərdir birtərəfli şəkildə resursları amerikalılara yönəltmək təhlükəsizlik gətirməyib. Başqalarından təhlükəsizlik dilənməyə ehtiyac qalmasın deyə siyasətinizi düzəldin.”
“Tehran Times” müqaviləni Ər-Riyadın “strateji panikası” kimi şərh edib, “Press TV” isə ABŞ-ın Körfəzi qoruya bilməməsini və regional ölkələrin yeni təhlükəsizlik axtarışlarını ittifaqın yaranmasının əsas səbəbləri kimi göstərib.
Məkkədə oxlar qərbə deyil, şimala yönəldi: Səudiyyə Ərəbistanının İrana qarşı ittifaq layihəsi
Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan müqavilə daxili ictimaiyyətə "İsrail əleyhinə blok" kimi təqdim olunsa da, beynəlxalq təhlillər və İsrail mətbuatı müqavilənin əsl hədəfinin İran və Müqavimət Oxları olduğunu vurğulayır.
7 avqustda Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan "Məkkə Sazişi" ölkəmizdə İsrail əleyhinə müdafiə bloku kimi təqdim olunur. Lakin İran, Fələstin, Livan Hizbullahı və Yəmən Ənsarullah Hərəkatını - başqa sözlə, İsrail və ABŞ-a qarşı döyüşən qüvvələri - kənarlaşdıran bu müqavilənin əslində İsrailə qarşı necə olması müzakirə mövzusudur.
Həqiqətən də, müqavilənin imzalanmasından sonra İsrail mətbuatında "Sünni Alyansı" adlandırılan strukturun İrana və İranla əlaqəli qüvvələrə qarşı "regional tarazlıq" yarada biləcəyini irəli sürən şərhlər yer alır.
Digər tərəfdən, İsraildə Məkkədə yaradılan müdafiə blokunun uzunmüddətli risklər yarada biləcəyi ilə bağlı qiymətləndirmələr mövcuddur. Lakin, bu qiymətləndirmələrin əhəmiyyətli bir hissəsini oktyabr ayında İsrail seçkilərindən əvvəl siyasi rəqabətdən asılı olmayaraq qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Məkkə Sazişinin İsrail üçün təhdid kimi təqdim edilməsi, Benyamin Netanyahu, Qadi Eisenkot və Naftali Bennett kimi sionist siyasətçilərin rəqabət aparacağı seçki mühitində təhlükə qavrayışını canlı saxlamağa xidmət edir.
The Times of Israel diqqəti müqavilənin İran müharibəsi və regional təhlükəsizlik böhranının kölgəsində imzalandığına yönəldir. Qəzetin hesabatında Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanın müdafiə sazişini İranla müharibənin davam etdiyi və Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik təhdidi altında olduğu bir mühitdə imzaladığı vurğulanır. Bu, alyansın əsas təhlükəsizlik narahatlığının Tehran və onun müttəfiqləri olduğunu göstərir.
İsrail Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun Körfəz Araşdırmaları Proqramının rəhbəri Yoel Quzanski "Jerusalem Post" qəzetinə verdiyi müsahibədə yeni müdafiə alyansını Ər-Riyadın "balanslaşdırma strategiyası" kimi təsvir edir. Quzanski bu müqaviləni Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik seçimlərini şaxələndirməsi və özünü İrana qarşı daha az həssas etməsi kimi şərh edir.
"Müqavimət Oxunun təhlükəsi onun arxasında durur"
İsrail Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş rəhbəri Yakob Naqel müqaviləni "Amerika administrasiyasına təzyiq göstərməyə yönəlmiş daha çox diplomatik manevr" kimi qiymətləndirir. "The Jerusalem Post" qəzeti bu təhlükəsizlik səylərinin arxasında İran və Müqavimət Oxunun hücum qabiliyyətlərinin təhlükəsinin dayandığını qeyd edir. Naqel həmçinin Ər-Riyadın İran və müttəfiqlərinin yaratdığı "konkret təhlükə" qarşısında özünü həssas hiss etdiyini bildirir.
Bu arada, "Reuters" müqaviləni İranın raket təhdidləri və regionda artan qeyri-sabitlik kontekstində araşdırır. Hesabatda Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan "sünni güclər" kimi müəyyən edilir və üç ölkənin birgə müdafiə müqaviləsini İranın regiondakı hərbi təzyiqinə cavab olaraq inkişaf edən yeni təhlükəsizlik səylərinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirir.
Cənubi Florida Universitetinin Qlobal və Milli Təhlükəsizlik İnstitutunun beynəlxalq münasibətlər üzrə eksperti və tədqiqatçısı Dr. Quzanski "Washington Post" qəzetinə bildirib ki, "Bunlar üç əsas sünni gücüdür: Pakistanın nüvə silahı var və Türkiyənin regiondakı ən güclü ənənəvi ordularından biri var. Xüsusilə İranla Körfəz ölkələri arasında baş verən son münaqişədən sonra Tehran müqavilənin məqsədinin bir hissəsinin İrana və İranla əlaqəli aktyorlara qarşı çəkindirməni gücləndirmək olduğunu istisna edə bilməz".
İsrail mətbuatında bu xəttin daha geniş strateji konteksti artıq aydın şəkildə ifadə olunmuşdu. "İsrail Hayom" "Səudiyyə Ərəbistanının İrana cavabı" başlıqlı məqaləsində Səudiyyə Ərəbistanı ilə Pakistan arasında 2025-ci il müdafiə müqaviləsini müzakirə edərək, Ər-Riyadın Pakistanı şiə İranının regional təsirinə qarşı bir çəki kimi gördüyünü yazıb.
Bu baxımdan, Məkkə müqaviləsinin ortaya çıxmasını İsrail əleyhinə bir ittifaq kimi şərh etmək çətin görünür. Sazişin üç üzvündən biri olan Səudiyyə Ərəbistanının Müqavimət Oxuna qarşı birbaşa mübarizə aparması, Pakistanın uzun müddətdir Ər-Riyadın təhlükəsizlik tərəfdaşı olması və Türkiyənin də Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik narahatlıqları ilə formalaşan bu arxitekturada iştirak etməsi, yaranan strukturun əsasən İrandan qaynaqlanan təhdidlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün yaradıldığına dair qiymətləndirməni gücləndirir.
“Təhlükəsizlik üçün siyasətinizi düzəldin”
İran rəsmilərinin Məkkə Sazişi ilə bağlı qiymətləndirmələri ümumiyyətlə mülayim idi. Bu açıqlamalar İslam ölkələrinin bir araya gəlməsini müsbət qiymətləndirsə də, sərt reaksiyalar da oldu. Bunlardan başlıcası İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının yeni katibi Möhsün Rzayi idi:
“Səudiyyə Ərəbistanı bilməlidir ki, Türkiyə və Pakistanla kağız müqavilə onlara təhlükəsizlik gətirməyəcək, necə ki, illərdir birtərəfli şəkildə resursları amerikalılara yönəltmək təhlükəsizlik gətirməyib. Başqalarından təhlükəsizlik dilənməyə ehtiyac qalmasın deyə siyasətinizi düzəldin.”
“Tehran Times” müqaviləni Ər-Riyadın “strateji panikası” kimi şərh edib, “Press TV” isə ABŞ-ın Körfəzi qoruya bilməməsini və regional ölkələrin yeni təhlükəsizlik axtarışlarını ittifaqın yaranmasının əsas səbəbləri kimi göstərib.